Şap, sığır, koyun ve keçide görülen, çok hızlı yayılan bir virüs hastalığıdır. Yetişkin hayvanı çoğu zaman öldürmez, ama süt ve et verimini ciddi biçimde düşürür, genç hayvanlarda ani ölümlere yol açabilir ve hayvan hareketlerinin durdurulmasına neden olur. Erzurum'da 2025 yazında görülen SAT-1 tipi şap, bunun bölgemiz için ne kadar gerçek bir tehdit olduğunu gösterdi.
Belirtiler
Sığırda
- Yüksek ateş, iştahsızlık, süt veriminde ani düşüş
- Ağızdan bol, ip gibi salya; dudak şapırdatma
- Dil, diş eti ve ağız içinde kabarcıklar, sonra yaralar
- Tırnak aralarında ve tırnak taçında yaralar, topallık
- Meme başlarında kabarcık ve yaralar
Koyun ve keçide
Belirtiler çoğu zaman hafiftir ve gözden kaçar. İlk işaret genellikle topallıktır. Kuzu ve oğlaklarda kalp kası hasarına bağlı ani ölümler görülebilir.
Nasıl yayılır
Virüs hasta hayvanın salyası, sütü, dışkısı ve nefesiyle çevreye yayılır. İnsanlar, giysiler, ayakkabılar, araçlar, yem ve samanla başka ahırlara taşınır. Kışın toprakta haftalarca, samanda aylarca canlı kalabilir. Belirtiler bulaşmadan 3–8 gün sonra başlar.
Şüphelendiğinizde
- Hastalıklı hayvanları ayırın; ahırdan ve köyden hayvan çıkarmayın, almayın, satmayın.
- Ahıra yabancıları sokmayın, başka ahırlara gitmeyin.
- Hastalıklı ahırdan çıkarken ayakkabı ve giysileri değiştirin, ellerinizi yıkayın.
- Hasta hayvanların sütünü yavrulara ve diğer hayvanlara vermeyin.
Şap aşısı
Şap aşısı devlet programıyla yapılır. Sığırlarda genellikle ilkbahar ve sonbahar olmak üzere yılda iki dönem uygulanır; salgın durumuna göre ek doz yapılabilir. Tarihleri ve uygulama şeklini İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü duyurur. Aşısız hayvanlar sevk edilemez, hayvan pazarına çıkarılamaz ve idari para cezası uygulanır.
Aşı, aynı tip virüse karşı koruma sağlar; farklı tip bir virüs ortaya çıktığında yeni aşı gerekebilir. Bu yüzden duyurulan her aşı dönemine katılmak önemlidir. Takvim için aşı ve parazit takvimine bakın.
Sık sorulan sorular
Şap hastalığı insana bulaşır mı?
Şap aşısı kaç ayda bir yapılır?
Şap aşısı gebe hayvanlara yapılır mı?
Şaplı hayvanın sütü ne yapılmalı?
Bu yazı genel bilgilendirme içindir ve hayvanınızın muayenesinin yerini tutmaz. Teşhis, ilaç ve aşı kararları için veteriner hekime danışın.