İshal, ilk bir ayda buzağı kayıplarının en sık sebebidir. Buzağıyı öldüren çoğu zaman mikrobun kendisi değil, ishalle kaybedilen su ve tuzlardır. Bu yüzden erken başlanan sıvı desteği çok şey değiştirir.
Yaşa göre sık görülen sebepler
- İlk 3–5 gün: Bakteriler (özellikle E. coli). Hızla susuz bırakır.
- 5–15 gün: Rota ve koronavirüsler.
- 1–4 hafta: Kriptosporidium adlı tek hücreli parazit. Erzurum'da yapılan bir çalışmada buzağıların yaklaşık beşte birinde bulunmuştur.
- 3 haftadan sonra: Koksidiyoz (kanlı ishal olabilir) ve beslenme hataları.
Sebebi kesin göstermek için dışkı muayenesi gerekir. Ama tedavinin ilk ve en önemli adımı sebep ne olursa olsun aynıdır: kaybedilen sıvıyı yerine koymak.
Susuzluk belirtileri
- Gözlerin göz çukuruna çökmesi
- Boyun derisi çimdiklenip bırakıldığında geç düzelmesi
- Ağız içinin kuru ve soğuk olması
- Emme isteğinin azalması, halsizlik, yatma
Belirtiler gözle görülür hale geldiğinde buzağı ağırlığının yaklaşık yüzde 6'sı kadar su kaybetmiştir.
Evde yapılacaklar
- Sütü kesmeyin. Süt buzağının enerji kaynağıdır; kesilirse zayıflar ve bağırsak geç toparlanır.
- Ağızdan verilen sıvı-tuz (elektrolit) karışımını süt öğünlerinin arasında, ayrı saatlerde verin.
- Önünde her zaman temiz ve ılık su bulunsun.
- Hasta buzağıyı ayırın, altını kuru tutun; soğukta buzağı örtüsü kullanın.
- Hasta buzağıya en son bakın, ardından ellerinizi yıkayın. Kriptosporidium insana da bulaşabilir.
Korunma
- Doğumdan sonraki ilk 2 saat içinde yeterli ağız sütü (büyük ırklarda yaklaşık 4 litre)
- Temiz, kuru, altı sık değiştirilen doğum ve buzağı bölmeleri
- Göbeğin iyotlu solüsyonla dezenfeksiyonu
- Biberon ve kovaların her kullanımdan sonra yıkanması
- Sorunun her yıl tekrarladığı ahırlarda gebe ineklere doğumdan önce buzağı ishali aşısı (aşılama)
Sık sorulan sorular
Buzağı ishalinde süt kesilir mi?
Hayır. Sütü vermeye devam edin; elektrolit karışımını süt öğünlerinden ayrı saatlerde verin.
Buzağı ishali ne zaman tehlikelidir?
Buzağı kalkamıyor, emmiyor, gözleri çökmüş ya da ağzı soğuksa; dışkıda kan varsa. Bu durumda vakit kaybetmeden hekim çağırın.
Buzağı ishali bulaşıcı mı?
Evet. İshale yol açan mikroplar dışkıyla, ortak kullanılan biberon ve kovalarla diğer buzağılara geçer. Hasta buzağıyı ayırmak yayılmayı azaltır.
Bu yazı genel bilgilendirme içindir ve hayvanınızın muayenesinin yerini tutmaz. Teşhis, ilaç ve aşı kararları için veteriner hekime danışın.